Kada roditelji biraju banku matičnih ćelija, najčešće upoređuju cenu, period čuvanja i zemlju u kojoj će uzorak biti skladišten. Ipak, postoji još važnije pitanje: šta će od krvi pupčanika zaista biti sačuvano, a šta će tokom obrade biti trajno odbačeno? Nova istraživanja eritrocita iz krvi pupčanika pokazuju da ovo pitanje može biti mnogo važnije nego što se do sada mislilo.
Komponenta koja se odbacuje dobija novu medicinsku ulogu
Većina banaka krv pupčanika obrađuje postupkom separacije. Izdvaja se frakcija bogata matičnim ćelijama, dok se eritrociti i najveći deo krvne plazme uklanjaju.
Eritrociti su dugo posmatrani kao sporedna komponenta bez značajnije buduće primene. Zbog toga ih banke nakon separacije uglavnom ne čuvaju.
Danas se, međutim, upravo ti eritrociti istražuju kao potencijalni krvni proizvod za transfuziju izrazito prevremeno rođenih beba.
O tome je u julu 2026. godine objavljena detaljna stručna analiza na portalu Parent’s Guide to Cord Blood Foundation, jednom od najvažnijih i najreferentnijih nezavisnih međunarodnih izvora posvećenih čuvanju, transplantaciji i novim medicinskim primenama krvi pupčanika.
Fondaciju je osnovala i vodi dr Frances Verter, a portal okuplja istraživanja i stručne sadržaje vodećih svetskih lekara i naučnika iz ove oblasti. Među stručnjacima čiji se rad i sadržaji objavljuju na portalu nalazi se i prof. Joanne Kurtzberg sa Duke University, jedna od najpoznatijih svetskih stručnjakinja za transplantaciju i nove terapijske primene krvi pupčanika.
Stručna analiza objavljena je pod naslovom “Red Blood Cells for Premature Babies as a Product from Cord Blood Banks”. Njena najvažnija poruka glasi:
Komponenta krvi pupčanika koju većina banaka danas odbacuje u budućnosti bi mogla postati vredan medicinski resurs.
Zašto su eritrociti iz krvi pupčanika posebni?
Izrazito prevremeno rođene bebe često pate od anemije i tokom prvih nedelja života moraju da prime više transfuzija. Za transfuzije se danas uglavnom koriste eritrociti odraslih davalaca. Međutim, krv odrasle osobe nije ista kao krv prevremeno rođene bebe.
Eritrociti iz krvi pupčanika sadrže visok procenat fetalnog hemoglobina — HbF. To je oblik hemoglobina na koji je organizam bebe prirodno prilagođen tokom razvoja u materici.
Eritrociti odraslih davalaca dominantno sadrže adultni hemoglobin — HbA. Kada prevremeno rođena beba primi više takvih transfuzija, deo njenog fetalnog hemoglobina ubrzano se zamenjuje adultnim.
Naučnici istražuju da li ta promena može uticati na snabdevanje organa kiseonikom i doprineti pojedinim komplikacijama prematuriteta.
Šta je pokazalo BORN kliničko istraživanje?
U italijanskom multicentričnom BORN istraživanju učestvovalo je devet javnih banaka krvi pupčanika i deset jedinica intenzivne neonatalne nege. U istraživanje su uključene 142 izrazito prevremeno rođene bebe.
Rezultati su pokazali da transfuzije eritrocita dobijenih iz donirane krvi pupčanika mogu pomoći u očuvanju fetalnog hemoglobina.
Kod grupe beba koje su primale isključivo eritrocite iz krvi pupčanika zabeležena je i manja učestalost teške retinopatije prematuriteta — ozbiljne komplikacije koja može dovesti do trajnog oštećenja vida.
Rezultati su ohrabrujući, ali je važno pravilno ih razumeti. Ova primena još nije deo rutinske kliničke prakse. Potrebna su dodatna istraživanja, standardizovani postupci pripreme eritrocita i odgovarajuća regulatorna odobrenja.
Ipak, pravac razvoja je značajan: ono što se do sada uklanjalo kao ostatak obrade počinje da se posmatra kao mogući medicinski proizvod.
Šta se događa prilikom separacije krvi pupčanika?
Kod separacije se iz uzorka izdvaja frakcija bogata matičnim ćelijama, dok se eritrociti i najveći deo plazme uklanjaju pre zamrzavanja.
Separirani uzorak ima manju zapreminu, zauzima manje mesta u kriogenim rezervoarima i zato je jeftiniji za dugotrajno skladištenje. Za banku to znači niže troškove obrade i čuvanja.
Za porodicu to znači da deo biološkog materijala prikupljenog na rođenju deteta neće ostati sačuvan. Ono što je tokom obrade odbačeno ne može se naknadno vratiti.
Šta znači čuvanje pune krvi pupčanika?
Čuvanje pune krvi podrazumeva da se pre zamrzavanja ne odbacuju njene glavne komponente. Ne čuva se samo izdvojena frakcija bogata matičnim ćelijama, već celovit uzorak koji uključuje i eritrocite i krvnu plazmu.
To ne znači da se sve sačuvane komponente već danas mogu koristiti u odobrenim terapijama. Ne znači ni da se eritrociti iz godinama zamrznutog uzorka trenutno mogu neposredno upotrebiti za transfuziju prevremeno rođene bebe.
Prednost ovog pristupa je drugačija: biološki materijal ostaje sačuvan za buduće metode obrade i medicinske primene koje danas možda još ne postoje.
Zašto nemački Seracell čuva punu krv?
Nemački biomedicinski centar Seracell primenjuje tehnički zahtevniju i skuplju metodu čuvanja pune krvi pupčanika.
Ovaj pristup polazi od činjenice da niko ne može pouzdano predvideti koje će ćelije i komponente krvi pupčanika medicina koristiti za deset, dvadeset ili trideset godina.
Seracell zato ne odbacuje eritrocite i plazmu samo zato što njihova buduća primena još nije postala deo rutinske medicine. Buduće mogućnosti mogu postojati samo za biološki materijal koji je sačuvan.
Puna ili separirana krv: u čemu je suštinska razlika?
Kod separacije se čuva izdvojena frakcija bogata matičnim ćelijama, dok se eritrociti i najveći deo plazme uklanjaju. Kod čuvanja pune krvi glavne komponente uzorka ostaju sačuvane.
Nijedna banka ne može garantovati koje će terapije postojati u budućnosti. Međutim, postoji važna razlika između dve situacije: “Još ne znamo kako će ova komponenta biti korišćena” i “Ova komponenta više ne postoji jer je prilikom obrade odbačena”.
Nova istraživanja eritrocita iz krvi pupčanika ne predstavljaju konačan dokaz da će puna krv imati konkretnu novu terapijsku primenu. Ali predstavljaju važan naučni argument u korist očuvanja što celovitijeg uzorka.
Ko u Srbiji omogućava čuvanje pune krvi pupčanika?
Prema trenutno dostupnoj ponudi, ostale banke dostupne porodicama u Srbiji primenjuju separaciju krvi pupčanika.
Čuvanje pune krvi pupčanika porodicama iz Srbije omogućava nemački biomedicinski centar Seracell, preko svog ekskluzivnog zastupnika CORD iPS. Reč je o zahtevnijem i skupljem načinu skladištenja, kojim se zadržavaju komponente koje se kod separacije uklanjaju.
Odluka o čuvanju krvi pupčanika donosi se samo jednom — neposredno nakon rođenja deteta. Zato pitanje nije samo koliko čuvanje košta. Važno je pitati i: šta će od uzorka našeg deteta zaista ostati sačuvano?
Sačuvano, ne odbačeno
Nova istraživanja ne mogu da predvide sve načine na koje će medicina u budućnosti koristiti krv pupčanika. Ali nas podsećaju na nešto važno:
Medicinska mogućnost može nastati samo ako materijal potreban za njenu primenu nije prethodno odbačen.
Tekst je pripremila redakcija portala Bebac na osnovu stručne analize Parent’s Guide to Cord Blood Foundation i rezultata istraživanja navedenih u toj analizi.
Komentari (0)