S obzirom na to da se razvija unutar materice i obezbeđuje vitalnu vezu između majke i fetusa, pretpostavka da je placenta isključivo majčinski organ deluje potpuno intuitivno.
Međutim, savremena genetička istraživanja, evoluciona biologija i epigenetika otkrivaju fascinantnu istinu koja menja ovu paradigmu: razvoj, struktura i specifičan, agresivni rast placente primarno su vođeni genima koje je beba nasledila od oca. Upravo zbog toga se u modernim naučnim krugovima sve češće koristi formulacija da je placenta, u svom funkcionalnom smislu, zapravo tatin organ.
Kako nastaje placenta?
Da bismo razumeli genetičku arhitekturu placente, moramo se vratiti na sam embriološki početak, koji dokazuje da ovaj organ uopšte ne nastaje iz tkiva majke.
Nakon oplodnje, jajna ćelija započinje intenzivno deljenje i formira blastocistu. Ova rana struktura sastoji se od unutrašnje mase ćelija, iz koje će se razviti sam fetus i spoljašnjeg sloja zvanog trofoblast, koji je direktni prethodnik placente.
Uloga maminih i tatinih gena
Budući da fetus i trofoblast dele identičan genom, placenta nasleđuje tačno polovinu genetskog materijala od majke i polovinu od oca. Ipak, ključ funkcionalne razlike ne leži u samom prisustvu tih gena, već u tome čiji su geni unutar tog tkiva zapravo aktivni.
Dok je u većini ćelija našeg organizma obezbeđena aktivnost obe kopije gena, i majčine i očeve, kod malog broja specifičnih gena ključnih za rani razvoj javlja se fenomen poznat kao genetički imprinting, odnosno genetsko utiskivanje. Ovaj mehanizam, kontrolisan sofisticiranim epigenetskim markerima poput metilacije DNK, svesno utišava gene jednog roditelja, dok geni drugog roditelja ostaju potpuno aktivni i preuzimaju kormilo.
Iako fizički boravi i raste u telu majke, genetika je nedvosmisleno dokazala da je otac taj koji upravlja izgradnjom, prodiranjem i metaboličkim kapacitetom placente.
Ova genetska podela uloga objašnjava se kroz takozvanu Teoriju konflikta roditelja, koja se bavi različitim biološkim strategijama majke i oca.
Iz ugla genetike oca, cilj je da se bebi obezbedi što više resursa kako bi ona porasla velika i jaka. Zato očevi geni programiraju placentu da aktivno i efikasno crpi hranljive materije iz majčinog organizma.
Sa druge strane, majčin organizam ima prirodnu potrebu da ekonomično raspolaže svojom energijom kako bi sačuvao zdravlje i snagu, kako za ovu, tako i za eventualne buduće trudnoće.
Zbog toga, pojednostavljeno rečeno, očevi geni u razvoju placente daju „gas“ i podstiču njen rast i rad, dok majčini geni služe kao „kočnica“ koja održava ravnotežu i štiti telo majke od prevelikog iscrpljivanja.
Zašto tata treba da vodi računa o zdravlju?
Budući da očevi geni u potpunosti diktiraju rano ukopavanje placente u zid materice, proces poznat kao invazija trofoblasta, kao i formiranje njenih krvnih sudova, zdravstveno ponašanje muškarca pre samog začeća direktno utiče na funkcionalnost ovog organa.
Epigenetske promene na spermatozoidima uzrokovane životnim stilom oca mogu trajno modifikovati gene zadužene za arhitekturu placente i pre nego što trudnoća počne.
Na primer, hronični nikotinski i alkoholni stres kod muškarca dovodi do hipermetilacije gena odgovornih za angiogenezu, što u kasnijoj trudnoći rezultira smanjenom vaskularizacijom i lošijim protokom kiseonika kroz posteljicu.
Slično tome, gojaznost i metabolički sindrom oca izazivaju alteraciju nekodirajućih RNK u spermatozoidima, što direktno smanjuje invazivnost trofoblasta i paradoksalno povećava rizik od razvoja opasne preeklampsije kod trudnice. Čak i izloženost toksinima iz okoliša oštećuje hromatinski integritet sperme, stvarajući abnormalnu strukturu horionskih resica koja može voditi do ranih pobačaja.
Komentari (0)